Ważne
    Na Śląsku zarabiał więcej niż polski premier. Pracował...

    Na Śląsku zarabiał więcej niż polski premier. Pracował tajnie dla przemysłu zbrojeniowego

    Grażyna Kuźnik

    Dziennik Zachodni

    Dziennik Zachodni

    Prof. Iwan Feszczenko-Czopiwski w gabinecie w Hucie Baildon
    1/3
    przejdź do galerii

    Prof. Iwan Feszczenko-Czopiwski w gabinecie w Hucie Baildon ©Władysław Morawski

    Wybitny inżynier był ukraińskim wicepremierem, na Śląsku zarabiał więcej niż polski premier. Pracował tajnie dla przemysłu zbrojeniowego. Przypadek sprawił, że ocalały dokumenty tej zapomnianej postaci - pisze Grażyna Kuźnik
    Piotr Lis z Archiwum Państwowego w Katowicach ma trudne zadanie. Z tysięcy dokumentów, które spływają do jego działu dokumentacji o czasowym okresie przechowywania, musi losowo wybrać teczki do sprawdzenia, czy mają wartość historyczną. Ręka mu drży. Łatwo ominąć coś ważnego, a wyciągnąć błahe kwitki.

    Archiwista nie wie, że mija 60. rocznica śmierci prof. Iwana Feszczenko-Czopiwskiego, naukowca, który przed wojną w Hucie Baildon wymyślił stal, idealną do celów wojskowych.
    Tak tajną, że recepturę nosił w głowie, nikt inny jej nie znał. Prezydent Ignacy Mościcki przyznał mu za to Złoty Krzyż Zasługi i honorowe obywatelstwo polskie. Profesor był ukraińskim wygnańcem. Na Śląsku dzisiaj nikt o nim nie pamięta.

    Piotr Lis nie wie też, że jesienią 2012 zmarła córka profesora, Irena Bohun. Mieszkała w Katowicach prawie 90 lat. Była samotna. Ksiądz diakon Mikołaj Dziewiatowski z sosnowieckiej cerkwi mówi, że bardzo chciała doczekać chwili, gdy na Śląsk powróci pamięć o jej ojcu. Ale się nie udało.

    Szara teczka opowiada historię



    Iwan Feszczenko-Czopiwski, aresztowany przez NKWD w Katowicach, zginął w 1952 roku w gułagu. Po wojnie był tematem bardziej niż zakazanym. Wicepremier wolnej Ukrainy, przyjaciel premiera Symona Petlury, uciekinier z łap NKWD, wróg ZSRR, ekspert w przemyśle zbrojeniowym II Rzeczypospolitej, z ducha Europejczyk - nie mogło być gorzej. No i Ukrainiec. Badania wykazują, że sympatia Polaków wobec Ukraińców jest mniej niż średnia. Wpływa na to ciężar wojennej przeszłości. Irena czasem czuła ten dystans.

    Była pewna, że w Katowicach nie zostały po ojcu żadne pamiątki. Prawie wszystko, co było, zabrali z domu enkawudyści, gdy w 1945 roku aresztowali profesora. Poszły do worów książki, prace, osobiste listy, fotografie. Wcześniej dorobkiem, zwłaszcza naukowym, podzielili się Niemcy. Cudem po latach wpadały jej w rękę jakieś ocalałe resztki. Na przykład szara koperta, ukryta w starej szafie, skazanej na wyrzucenie. Były tam wspomnienia ojca z dzieciństwa nad rzeką Teterew.

    Może po śmierci Irena tak zamieszała w niebie, że pewnego dnia Piotr Lis, wstrzymując oddech, wyciągnął z masy dokumentów jedną szarą teczkę. Otworzył, strzepując kurz. Zaczyna się pismem Huty Baildon z 20 listopada 1946 roku: "Zaświadcza się, że ob. inż. Feszczenko-Czopiwski urodzony 20 stycznia 1884 roku, pracował w naszych zakładach od 18 sierpnia 1928 roku do 15 marca 1945 roku, jako kierownik zakładów badawczych". Byli dokładni. 15 marca 1945 roku to data aresztowania.
    1 3 4 »

    Czytaj także

      Komentarze (10)

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      a konkretnie ?

      Toyooota (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 49 / 33

      Jestem Slazakiem i raczej bardzo konkretny:

      No fajnie, ten geniusz polepszyl polska stal na polskie (super)czolgi.
      A mozna wiedziec: gdzie one potem byly ?
      Gdzie, przed wojna i po wojnie tez,...rozwiń całość

      Jestem Slazakiem i raczej bardzo konkretny:

      No fajnie, ten geniusz polepszyl polska stal na polskie (super)czolgi.
      A mozna wiedziec: gdzie one potem byly ?
      Gdzie, przed wojna i po wojnie tez, byla ta technologia ?
      Bo bajki Andersena w orginale byly jednak po dunsku, redakcjo.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Niy znom takigo Poloka

      cirano (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 67 / 32

      Wybitny Ukrainiec w Beldonie. Wierza że nim był, a że Poloki niy pamiyntajom o kymś takym? Niy czczom takich jak on? Tysz rozumia. Tacy jak on niy podkreślajom dumy "nojlepszego" przeca - Poloka

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      warto sie zastanowic........

      Magda-Lena (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 45 / 37

      Pytanie tylko, co nam mówi ta cala historia - historia jego pracy na Slasku, ale tez historia jego calego zycia w kontekscie Sprawy Slaskiej. Mysle, ze czesciowo bardzo niewiele, a czesciowo bardzo...rozwiń całość

      Pytanie tylko, co nam mówi ta cala historia - historia jego pracy na Slasku, ale tez historia jego calego zycia w kontekscie Sprawy Slaskiej. Mysle, ze czesciowo bardzo niewiele, a czesciowo bardzo duzo.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      no tak

      RRRR! (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 50 / 44

      "Profesor był ukraińskim wygnańcem. Na Śląsku dzisiaj nikt o nim nie pamięta."
      Wiemy niejedno - np. ze ukrainscy wygnancy walczyli po stronie polskie w tzw. powstaniach tzw. slaskich.

      Zdjęcie autora komentarza
      Wybitny doktor. Był ukraińskim kulturleiterem. Na Śląsku zarabiał więcej niz Ukraiński premier.

      Sandman

      Zgłoś naruszenie treści / 56 / 56

      Archiwiście drżą ręce. On nie wie że mija 41 rocznica urodzin dr. Jerzego Gorzelika, naukowca, który przed wojną wymyslił "naród śląski". Naród idealny do celów wojskowych. Kanonenfutter. Badania...rozwiń całość

      Archiwiście drżą ręce. On nie wie że mija 41 rocznica urodzin dr. Jerzego Gorzelika, naukowca, który przed wojną wymyslił "naród śląski". Naród idealny do celów wojskowych. Kanonenfutter. Badania wykazują, że sympatia Schlonzaken do Ukraińców jest ogromna. Dziekujemy wam Ukraińcy...zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Euro-milioner

      przesiedleniec tez z lat 70-tych (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 65 / 36

      Nawet jesli jestes milionerem, jestes bardzo biednym stworzeniem., bo zbytnia inteligencja nie grzeszysz.
      Ja co prawda bylem po studiach przed wyjazdem, dorobilem sie tez, ale to jest moja...rozwiń całość

      Nawet jesli jestes milionerem, jestes bardzo biednym stworzeniem., bo zbytnia inteligencja nie grzeszysz.
      Ja co prawda bylem po studiach przed wyjazdem, dorobilem sie tez, ale to jest moja prywatna sprawa. Jesli chcesz sie chwalic , to idz do urzedu fiskalnego ( Finanzamt) in unserer Sprache.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Nie robili w przemysle zbrojeniowym ale i tak ich wywiezli do lagrow w 1945r

      OPA JO JE DUMNY Z CIEBIE (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 75 / 38

      Swietnie lod mojego Opy z Familokow zgarneli russe wszystkich chopow do lagrow na roboty bo lone byli slonskie niemce nie byli we ss i nie pracowali u hitlera w przymysle zbrojeniowym .Zgodnijcie...rozwiń całość

      Swietnie lod mojego Opy z Familokow zgarneli russe wszystkich chopow do lagrow na roboty bo lone byli slonskie niemce nie byli we ss i nie pracowali u hitlera w przymysle zbrojeniowym .Zgodnijcie ilu z 10 kamradow wrucilo do dom ???zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Zarobek

      Euro (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 70 / 59

      Jestem za mlody aby byc zwiazany z jakimkolwiek przemyslem zbrojeniowym w czasie II wojny swiatowej.
      Wyjechalem( ucieklem ) z waszego kraju do Niemiec w latach 70 ,tu sie wyksztalcilem i zarabiam...rozwiń całość

      Jestem za mlody aby byc zwiazany z jakimkolwiek przemyslem zbrojeniowym w czasie II wojny swiatowej.
      Wyjechalem( ucieklem ) z waszego kraju do Niemiec w latach 70 ,tu sie wyksztalcilem i zarabiam nie tylko wiecej jak polski premier ale nawet jak polski prezydent.
      Ojcowie czesto odwiedzaja kraj z ktorego ja ucieklem a oni doszlifowali w latach osiemdziesiatych ,ja natomiast tych problemow nie mam. Jak wyjezdzam za granice to do Ameryki,Australi Nowej Zelandi Japoni itd .
      Z powazaniem milionerzwiń


      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      aaa

      on (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 89 / 48

      Ręce opadają gdy się czyta takie wypociny "milionera". Poprostu ręce opadają

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      aaa

      on (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 65 / 40

      Ręce opadają gdy się czyta takie wypociny "milionera". Poprostu ręce opadają

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      DZ poleca

      Wideo

      Gry On Line - Zagraj Reklama