Prof. Dudek: Legenda Gierka wzmocniła się na tle...

    Prof. Dudek: Legenda Gierka wzmocniła się na tle Jaruzelskiego. A przecież to też była dyktatura

    Agaton Koziński

    Polska

    Aktualizacja:

    Polska

    - Mit Gierka na pewno zyskał wielu zwolenników - choć pomógł mu w tym także Jaruzelski ze swoją katastrofalną polityką. Na pewno był łagodniejszy od generała, ale mimo to Polska pod jego rządami była dyktaturą, ze wszystkimi tego konsekwencjami - mówi prof. Antoni Dudek, historyk, w rozmowie z Agatonem Kozińskim.
    Prof. Antoni Dudek

    Prof. Antoni Dudek ©Fot. Tomasz Hołod

    Edward Gierek cieszy się opinią najlepszego przywódcy okresu PRL. Czy według Pana to twierdzenie jest uzasadnione?
    Zależy, jakie kryterium oceny przyjmiemy. Jeśli uznamy, że najważniejszym jest tak zwane ogólne wrażenie, to na pewno Gierkowi należy się palma pierwszeństwa. W latach 70. bardzo wyraźnie podniósł się poziom życia w kraju, to był najwyraźniejszy tego typu wzrost we wszystkich dekadach PRL-u. Polska została w tym czasie zmodernizowana - choć tej modernizacji dokonano ekstensywnie i na kredyt. W wielu obszarach dokonano inwestycji nietrafionych, jak choćby w przypadku Huty Katowice. Poza tym nie we wszystkich dziedzinach Gierek przebijał innych komunistycznych przywódców.
    Na przykład jeśli spojrzy się na niego przez pryzmat niezależności od Moskwy, to on wyraźnie przegrywa z Władysławem Gomułką. Ale na pewno gdybyśmy mieli wybierać najbardziej wartościowego przywódcę PZPR, to wyboru byśmy dokonywali między nimi dwoma. Ani Bolesław Bierut, ani Wojciech Jaruzelski nie mają szans w konkurencji z nimi. Wprawdzie o spuściznę po Jaruzelskim cały czas trwa ostry spór, ale moim zdaniem ocena historyczna jego dokonań będzie bezlitosna.

    Gomułka miał mniejsze sukcesy gospodarcze niż Gierek - ale też rządził w czasach głębokiej powojennej recesji. W latach 70. światowa gospodarka - przynajmniej do kryzysu naftowego - świetnie się rozwijała. Czy więc Gierkowi nie można zarzucić grzechu zaniedbania? Czy rzeczywiście wykorzystał on tę świetną koniunkturę do maksimum?

    Rzeczywiście, w czasach Gierka gospodarka światowa była w dużo lepszym stanie niż w czasach Gomułki. To były czasy odprężenia między Wschodem a Zachodem, poza tym kraje zachodnie dużo chętniej udzielały kredytów niż wcześniej. Gomułka nie mógł z tego skorzystać. Z dwóch powodów.

    Jakie to są powody?
    Po pierwsze, on niechętnie zaciągał kredyty, po drugie, nie miał zaufania do Zachodu. Ale nawet gdyby miał takie możliwości finansowania różnych swych działań jak Gierek, to przyniosłyby one podobne efekty. Głównie dlatego, że pieniądze wpompowane zostałyby do gospodarki nakazowo-rozdzielczej, czyli gospodarki sterowanej centralnie i nieefektywnej. Ten system wymyślony w latach 20. w ZSRR zbankrutował we wszystkich krajach europejskich, w których go wprowadzono - funkcjonuje jedynie w Chinach, ale tylko dlatego, że Pekin odszedł od wszystkich dogmatów tego systemu. To działa trochę na usprawiedliwienie Gierka. Trudno było od niego oczekiwać, że naprawi ten system, skoro on był nienaprawialny.

    Ale mógł przynajmniej nie robić tylu długów. Gomułka miał nad nim taką przewagę, że przynajmniej nie obciążał finansowo następnych pokoleń.
    Pod tym względem Gierek mógł postąpić inaczej. On chciał poprawić życie Polakom i to mu się udało. Duża część z nich zanotowała absolutnie bezprecedensowy wzrost poziomu życia. Tylko ceną za to jest równia pochyła, po jakiej kraj zaczyna się zsuwać od 1976 r. Kończy się to w 1980 r. największą falą strajków w powojennej historii Polski. Zwolennicy Gierka często zapominają o tym, że strajki, które doprowadziły do narodzin Solidarności, nie wzięły się znikąd, lecz z ogromnego niezadowolenia wywołanego bankructwem programu budowy "drugiej Polski" - by sięgnąć po określenia z tamtych lat. Dziś można analizować, co Gierek mógł zrobić inaczej, ale należy pamiętać, że jego pole manewru było mocno ograniczone. Jego doradcy, m.in. prof. Paweł Bożyk, który do dziś broni polityki gospodarczej lat 70., wepchnęli I sekretarza na pewne tory, z których później ciężko było mu zejść. Dlatego mniej bym go obwiniał za sytuację gospodarczą - choć to ona doprowadziła do jego politycznego upadku. Natomiast uważam, że mógł mniej robić w warstwie symbolicznej. Na przykład wcale nie musiał dokonywać nowelizacji konstytucji w 1976 r., kiedy zdecydował się wpisać do ustawy zasadniczej zapisy o sojuszu ze Związkiem Radzieckim czy o przewodniej roli PZPR. To było niepotrzebne, nikt tego od Gierka nie wymagał. W ten sposób chciał się wykazać przed Kremlem. W tym czasie w Moskwie zmieniono całą konstytucję, więc on próbował dowieść, że Polska także się zmienia.
    1 3 »

    Czytaj także

      Komentarze (23)

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Epoka Gierka

      Histman (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 32 / 32

      Prof. Antoni Dudek słusznie zauważa, że "jeśli uznamy, że najważniejszym jest tak zwane ogólne wrażenie, to na pewno Gierkowi należy się palma pierwszeństwa". (...) "On chciał poprawić życie...rozwiń całość

      Prof. Antoni Dudek słusznie zauważa, że "jeśli uznamy, że najważniejszym jest tak zwane ogólne wrażenie, to na pewno Gierkowi należy się palma pierwszeństwa". (...) "On chciał poprawić życie Polakom i to mu się udało. Duża część z nich zanotowała absolutnie bezprecedensowy wzrost poziomu życia".

      Ciekawa jest też konkluzja prof. Dudka: "Ale na pewno gdybyśmy mieli wybierać najbardziej wartościowego przywódcę PZPR, to wyboru byśmy dokonywali między nimi dwoma [Władysław Gomułka i Edward Gierek]. Ani Bolesław Bierut, ani Wojciech Jaruzelski nie mają szans w konkurencji z nimi".

      Z kolei prof. Marek Barański trafnie ocenia, że "niewątpliwie lata 70., czyli epoka Gierka bardzo różniły się od poprzednich. Nastąpiły duże zmiany w sposobie funkcjonowania państwa".
      Dodatkowo odkrywa: "W swoich badaniach wróciłem do tekstów, które do lat 80. ukazywały się na temat bloku krajów socjalistycznych m.in. w Stanach Zjednoczonych. I muszę podkreślić, że oni oceniali to co u nas się działo dużo lepiej niż my sami. Polacy zdziwiliby się jak bardzo te oceny były różne".

      Po koszmarnym okresie eurazjatyckiego stalinizmu (Bierut, Ochab, 1945-1956), siermiężnym narodowym socjalizmie, z propagandą antyniemiecką i antysemicką (Gomułka, 1956-1970) i wojennym narodowym socjalizmie, z propagandą słowianofilską (Jaruzelski, 1981-1989), dla każdego obiektywnego obserwatora oczywiste jest, że epoka Gierka, z propagandą otwartą na świat Zachodu (1970-1980) była najlepszym okresem w dziejach PRL.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Zadłużenie Gierka należy zminusować o wyprzedaż

      Gabriel (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 26 / 32

      Zadłużenie jakie powstało za czasów E. Gierka należałoby zmniejszyć o całą wartość wysprzedanego majątku jaki
      powstał w czasie Jego kadencji. Przecież
      budżet ostatnich lat był zasilany...rozwiń całość

      Zadłużenie jakie powstało za czasów E. Gierka należałoby zmniejszyć o całą wartość wysprzedanego majątku jaki
      powstał w czasie Jego kadencji. Przecież
      budżet ostatnich lat był zasilany wyprzedażą majątku jaki powstał z Jego
      zadłużenia. Czy ktoś o tym pomyślał ?
      Oczywiście, że część bezrobocia jest efektem tej wyprzedaży, często małych
      zakładów pracy, tzw. przemysłu terenowego itp. oraz przemysłu
      ciężkiego.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Wspanialy byl ten Gierek wedlug komentarzy ponizej

      Alek (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 40 / 30

      Tylko, ze Polska w 1982-gim zbankrutowala i takimz bankrutem byla
      przez reszte swietlanego ustroju. Nasze "srebra rodowe" powinny
      byly byc juz zajete wtedy, tylko dzieki transformacji amerykanie...rozwiń całość

      Tylko, ze Polska w 1982-gim zbankrutowala i takimz bankrutem byla
      przez reszte swietlanego ustroju. Nasze "srebra rodowe" powinny
      byly byc juz zajete wtedy, tylko dzieki transformacji amerykanie i unia
      sie ulitowaly.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      legendy Dudka

      prostaczek (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 35 / 35

      Zwichnięcie genetyczne rodem z ipn-u pozwala takim dudkom tylko na opluwanie PRL-u. Czy Pan wie, Panie Profesorze ipn-owski, że WSZYSTKIE wywody i wydawnictwa, pochodzące z tej współczesnej stajni...rozwiń całość

      Zwichnięcie genetyczne rodem z ipn-u pozwala takim dudkom tylko na opluwanie PRL-u. Czy Pan wie, Panie Profesorze ipn-owski, że WSZYSTKIE wywody i wydawnictwa, pochodzące z tej współczesnej stajni Augiasza, cuchną obrzydliwą indoktrynacją antysocjalistyczno-nacjonalno-klerykalną. Zgodnie ze swą "jakością" ich iPana miejsce są na śmietniku historii. Co wkrótce stanie się nieuchronne.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Dyktator K. mół sobie pozwalać.

      solar (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 44 / 54

      Dziwne, że jak Kaczor wprowadził dyktaturę to Pan Dudek przyklaskiwał.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Prof. Dudek: Legenda Gierka wzmocniła się na tle Jaruzelskiego. A przecież to też była dyktatura

      Stały 59 (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 45 / 39

      Bajdurzenie wiadomej opcji.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      energetyka Gierka

      Bożyk (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 61 / 41

      Zbudowano prawie w całości polską energetykę, w tym elektrownie węglowe – Bełchatów (4400 MW), Kozienice (2600 MW), Jaworzno III (1200 MW), Dolna Odra (1800 MW), Rybnik (1800 MW), Połaniec (I...rozwiń całość

      Zbudowano prawie w całości polską energetykę, w tym elektrownie węglowe – Bełchatów (4400 MW), Kozienice (2600 MW), Jaworzno III (1200 MW), Dolna Odra (1800 MW), Rybnik (1800 MW), Połaniec (I blok) – oraz wodne w Żarnowcu (700 MW) i Włocławku (160 MW), które wciąż dostarczają połowę zużywanego w Polsce prądu. W ciągu 30 lat, które minęły od tego czasu, wybudowano tylko jedną elektrownię (o mocy 4400 MW). Reszta wymaga modernizacji – według szacunków pochłonie to 100 mld euro. W latach 70. poprowadzono też dziesiątki tysięcy kilometrów linii przesyłowych prądu; po 30 latach i one wymagają wymiany, co będzie kosztować przynajmniej 100 mld euro.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Zasługi Gierka

      neron13 (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 41 / 33

      Z perspektywy 40 lat to Gierek był jedynym przywódcą Polski po równi dbającym nie tylko o dobrobyt swój i swojej partii ale też o podnoszenie (może przy okazji, ale jednak!) standardu życia...rozwiń całość

      Z perspektywy 40 lat to Gierek był jedynym przywódcą Polski po równi dbającym nie tylko o dobrobyt swój i swojej partii ale też o podnoszenie (może przy okazji, ale jednak!) standardu życia społeczeństwa. Rozumiał socjalizm w stylu bardziej francuskim czy szwedzkim niż państw Układu Warszawskiego. Po gierkowskich drogach w wielu miejscach ciągle jeszcze jeździmy (bez perspektywy, że w ciągu np. 10 lat ktokolwiek pomyśli o odnowieniu nawierzchni). O samochodach na kieszeń normalnego człowieka, mieszkaniach dla młodych małżeństw, wycieczkach za granicę nie wspominam bo i po co. Nie bez kozery Polska za Gierka była przez inne "demoludy" traktowana jak przedsionek raju. Takiego Gierka ja pamiętam - człowiek, który wtedy ledwo od ziemi odrastał. Później nastawali tylko politykierzy albo hochsztaplerzy. Na tym tle Gierek wyrasta na nieprzecietnego męża stanu i ojca założyciela polskiego względnego dobrobytu społecznego.zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Profesor a glupstwa gada

      ??? (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 50 / 44

      Z tego wychodzi, ze jedyna wina Jaruzelskiego bylo to, ze nie mogl dostac ani dolara pozyczki na zachodzie. Bo gdyby mogl dostac to napewno tez by ,,polepszyl zycie Polakow". Gomulka mogl rzadzic...rozwiń całość

      Z tego wychodzi, ze jedyna wina Jaruzelskiego bylo to, ze nie mogl dostac ani dolara pozyczki na zachodzie. Bo gdyby mogl dostac to napewno tez by ,,polepszyl zycie Polakow". Gomulka mogl rzadzic bez pozyczek, bo Polacy byli okropnie zastrzszeni przez stalinizm i troche politycznej gomulkowskiej odwilzy przyjeli pozytywnie. Po drugie Polacy byli ,,przyzwyczajeni" do biedy przez okres miedzywojenny,wojenny i powojenny.zwiń


      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Dodam jeszcze

      ??? (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 46 / 35

      Ze rewolucje nie wybuchaja kiedy zyje sie biednie, tylko wtedy gdy sytuacja ulegla duzej poprawie i nie wiadomo dlaczego zaczyna sie znacznie pogarszac. Juz od 1976 roku nastapilo mocne...rozwiń całość

      Ze rewolucje nie wybuchaja kiedy zyje sie biednie, tylko wtedy gdy sytuacja ulegla duzej poprawie i nie wiadomo dlaczego zaczyna sie znacznie pogarszac. Juz od 1976 roku nastapilo mocne uaktywnienie sie roznych grupk opozycyjnych. Bezkrwawa rewolucja potem nazwana ,,Solidarnosc", wlasciwie wybuchla przeciwko Gierkowi a konkretnie brakiem wspomagania przez niego konsumpcji(brak dolarow). Oczywiscie ze Gierek zostal usuniety przez wierchuszke KC ale przeciez oni nie mogli zrobic nic innego. Gierek stwarzal zgrozenie kompletna destabilizacja zycia w kraju z tego powodu, ze nie chcialby i nie potrafilby wystapic przeciw ,,klasie robotniczej" tak zdecydowanie jak to zrobil Jaruzelski. Mozna przypuszczas, ze Jaruzelski oglaszajac stan wojenny(swietnie przygotowany i wykonany), uratowal tysiace istnien ludzkich w Polsce i zyskal potrzebny czas na dokonanie zmian ustroju. Tego ostatniego on nie planowal, to nastapilo samoistnie poprzez zmiany na Kremlu. zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Sprzedane nadzieje

      Rozczarowany (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 59 / 45

      Została już nędzna końcówka majątku narodowego wypracowanego w nędzy i pocie Dziadów i Ojców, rozdanego korporacjom, kolesiom i najomyn knajakom. Z Agencji Rynku Rolnego - znany mi facio chwali...rozwiń całość

      Została już nędzna końcówka majątku narodowego wypracowanego w nędzy i pocie Dziadów i Ojców, rozdanego korporacjom, kolesiom i najomyn knajakom. Z Agencji Rynku Rolnego - znany mi facio chwali się po kielichu - dostał 450 hektarów, a za każdy hektar dał 4 złote i 33 grosze. To zbadają już niedługo historycy. Warto pamiętać, że dzielą się oni w tej chwili na: a/ historyków i b/ historyków IPN. zwiń

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      DZ poleca

      Wideo

      Gry On Line - Zagraj Reklama