Szołtysek: W górach syr czy kyjza?

    Szołtysek: W górach syr czy kyjza?

    Marek Szołtysek

    Dziennik Zachodni

    Dziennik Zachodni

    Szołtysek: W górach syr czy kyjza?
    1/3
    przejdź do galerii
    Przebywanie w polskich górach kojarzy się z oscypkiem, a to twardy, wędzony ser z mleka owczego z maksymalną domieszką mleka krowiego w ilości do 40 proc. Jest on od 2007 r. polskim produktem regionalnym chronionym przez prawo unijne.
    Zatem zgodnie z prawem może być wyrabiany w wybranych gminach województwa małopolskiego i śląskiego, przykładowo w gminie Istebna. I jeszcze taki oscypek może być wyrabiany wyłącznie od maja do września, zaś sprzedawany do końca października. Powinien mieć kształt wrzecionowaty oraz ważyć od 60 do 80 dag i mierzyć od 17 do 23 cm. Jednak mimo pozornego porządku, na oscypkowym rynku panuje bałagan. Bo jak rozumieć stragany z rzekomymi oscypkami, którymi zimą zajadają się narciarze? Przecież można je sprzedawać tylko od maja do października. A jaki panuje ciągle bałagan z nazwami?

    Zwróćmy uwagę na te stragany góralskie, gdzie słowo "oscypek" jest najczęściej tylko wyrzeźbione na ozdobnej desce, a obok leży mnóstwo produktów nazywanych roztomajcie: kozi, owczy, krowi, mieszany, delikatny, maślany, tradycyjny, gazdowski, wędzony, bacowski, górski, gołka, bundz, bundz formowany, bundz słodki, korbacze, redykołki…

    My to wszystko jemy na zimno, smażone, z owocami, z warzywami, z mięsem albo z piwem. Zaś potem wspominając pobyt w górach mówimy: Jedliśmy oscypki! A tak naprawdę mogły to być jedynie redykołki. Ale zamieszanie z wielością nazw tych góralskich przysmaków to nie jedyny problem nazewniczy, bo jeszcze ze śląskiego punktu widzenia można zapytać, jak ogólnie takie góralskie oscypki czy oscypkopodobne produkty poprawnie po śląsku nazywać, "syr" czy "kyjza", bo to nie jest to samo i trzeba wiedzieć, kiedy jakiego słowa użyć.

    Zatem słowo "syr" w śląskiej mowie było od pradawnych czasów i dlatego Ślązok dobrze mówiący po śląsku nigdy na biały ser, czyli twaróg, nie powie "kyjza", ale zawsze będzie to dla niego "syr" albo "bioły syr". Z tego też powodu kołocze są "ze syrym", a nigdy "ze kyjzom". Kiedy zaś Śląskiem rządzili Niemcy i powstawały niemieckie sklepy - to tam pojawił się nieznany dawniej towar, na który jeszcze Ślązacy nie mieli swojej nazwy, więc na bazie niemieckiego upowszechniły się słowa: kyjza do kronio (żółty ser), kyjza do mazanio lub szmyrkyjza (ser topiony) albo hauskyjza (ser smażony).

    Wracając jednak do postawionego wcześniej pytania: jak nazwać góralskie oscypki, "syr" czy "kyjza"?, to uważam, że są dwa argumenty, które skłaniają, by po śląsku nazwać oscypki "syrami". Po pierwsze, oscypki nie pojawiły się na śląskim talerzu w czasach niemieckich i poprzez niemieckie sklepy, dlatego nie są "kyjzami", ale "syrami". I po drugie, robiący oscypki górale nazywają je przecież "syrami" - dlatego jedząc te góralskie potrawy, to też należy honorować ich nazewnictwo. A zatem oscypek to poprawnie po śląsku "syr", a nie "kyjza".
    szoltysek@szoltysek.com.pl

    CZYTAJ FELIETONY MARKA SZOŁTYSKA [WIĘCEJ NA DZIENNIKZACHODNI.PL]



    *Superbudowa 2013. Najlepsza inwestycja woj. śląskiego ZOBACZ
    *Marsz Autonomii 13 lipca 2013: ZDJĘCIA, WIDEO, KONTROWERSJE
    *Groby wampirów odkryto w Gliwicach ZOBACZ ZDJĘCIA
    *Jak zdać egzamin na prawo jazdy? ZOBACZ WIDEOTESTY i CZYTAJ PODPOWIEDZI
    Codziennie rano najświeższe informacje z woj. śląskiego prosto na Twoją skrzynkę e-mail. Zapisz się do newslettera

    Czytaj także

      Komentarze (31)

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Panie Szoltysek,

      Chrisraf (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 9 / 11

      "Kiedy zaś Śląskiem rządzili Niemcy i powstawały niemieckie sklepy - to tam pojawił się nieznany dawniej towar, na który jeszcze Ślązacy nie mieli swojej nazwy, więc na bazie niemieckiego...rozwiń całość

      "Kiedy zaś Śląskiem rządzili Niemcy i powstawały niemieckie sklepy - to tam pojawił się nieznany dawniej towar, na który jeszcze Ślązacy nie mieli swojej nazwy, więc na bazie niemieckiego upowszechniły się słowa: kyjza do kronio (żółty ser), kyjza do mazanio lub szmyrkyjza (ser topiony) albo hauskyjza (ser smażony)."

      Czyli od 1345???

      historical-fiction cd...
      zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Hauskyjza na pewno

      imc (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 8 / 7

      a te inne to syr.,ale wessie z kyjza do szmarowanio tyz bylo.Tu mosz syr do krojynio abo kyjza do krojenio tyz padali.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      A edamski i gouda to syr czy kyjza?

      tw (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 10 / 6

      Pewnie syr. Bo Edam i Gouda to miasta koło Moniek!

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      yno kyjza

      sztajger (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 9 / 9

      Slonzok jy kyjza, a Polok syr.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Panie S.

      jokel (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 18 / 16

      Pisz może lepi na tymaty w kerych żeś mocny i kerych ci w KUL-u do łepetyny nafciepowali. Tam tysz myśla, zrobiyli z ciebie kyjzowatego Poloka

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Kyjza

      Dobre (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 12 / 8

      A kyjza jest chyba do krocio a nie do kronio jako se Szołtysek umyślił.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Za co placom tymu pseudo slonzakowi w Dz

      Lobrazliwy (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 16 / 10

      przeca to ciul bez podniebienio.

      Zdjęcie autora komentarza
      Wracam z urlopu w ekskluzywnym hotelu (4*)w Hurgardzie, zaglądam na to forum, a tu juzaś mutanty ata

      Sandman

      Zgłoś naruszenie treści / 13 / 20

      Właśnie wróciłem z urlopu spędzonego w ekskluzywnym hotelu w Hurgardzie. Oj piykne były pokojóweczki (za 5 ojro to sztelungi wszyjskie łodprawiajom, hehehehe). Zaglądam na forum i co widzę? Juzaś...rozwiń całość

      Właśnie wróciłem z urlopu spędzonego w ekskluzywnym hotelu w Hurgardzie. Oj piykne były pokojóweczki (za 5 ojro to sztelungi wszyjskie łodprawiajom, hehehehe). Zaglądam na forum i co widzę? Juzaś dewianty i narodowościowe mutanty pruskiej prowieniencji atakują szanowanego publicystę Szołtyska. U nas w Cielmicach zawsze mówiło się SYR!!! Sami żeśmy wyrabiali biały SYR. Kyjza można było kupić w sklepie, ale kto by takie g...no jadł? hehehezwiń


      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Sandman

      Chrisraf (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 8 / 6

      "Wracam z urlopu w ekskluzywnym hotelu (4*)w Hurgardzie" i jak widac nie wychodziles z niego na swieze powietrze...:(
      "Ekskluzywne"- hotele, to nie 4*, lecz 5*.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Sandman

      Tyta (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 12 / 9

      podziwej sie ino,
      ze z takigo go wna jak ty,
      my Slonzoki chcieli czowieka zrobic,
      no ale sie potwierdziolo,
      go wno lostanie go wnym.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Sandman- to ty nawet CIGA rzniesz za 5 ojro ???

      Judasz lod gorolskiego nasienio (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 11 / 10

      Czyli grubo BIBA u Abdullaha.
      Bez BRYLI na wczasy ??
      Sandman, sandman, popraw sie i nie rób wstydu twojemu farozowi w Cielmicach.

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      och Sandmanku

      Keniata (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 15 / 10

      W d.pie byles nie w Hurghadzie.Bo gdybys klamco byl to, bys wiedzial, ze 4 gwiazdkowe hotele to normalny standart, a role pokojowek pelnia mezczyzni.Kobiete w egipskim hotelu mozesz spotkac w...rozwiń całość

      W d.pie byles nie w Hurghadzie.Bo gdybys klamco byl to, bys wiedzial, ze 4 gwiazdkowe hotele to normalny standart, a role pokojowek pelnia mezczyzni.Kobiete w egipskim hotelu mozesz spotkac w kuchni lub recepcji.I jedno jest pewne , Egipcjanka nawet nie spojrzy lewym okiem na takiego umyslowego zebraka jak Ty.zwiń


      Zdjęcie autora komentarza
      Chybaś był w hotelu dla gejów keniata, skoro tam byli mężczyźni pokojówki.

      Sandman

      Zgłoś naruszenie treści / 17 / 15

      Ja byłem w ekskluzywnym hotelu dla heteryków. Tam pokojóweczki były całkiem całkiem kobietkami. Za kilka euro były bardzo miłe, hehehehe


      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Gorol Sandmamm rajzuje (ryczkom pod lozko)

      Fridka Nowoczka (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 10 / 7

      A seblyk ejs Sandmann we tym superhotelu szczewiki i zoki?
      Napewno niy - bo by zaroski Szoltysek musiol gyszichta kyjzy na nowo szkryflac - Jak smierdzom czorne szlapy Polokow - na syr, eli na...rozwiń całość

      A seblyk ejs Sandmann we tym superhotelu szczewiki i zoki?
      Napewno niy - bo by zaroski Szoltysek musiol gyszichta kyjzy na nowo szkryflac - Jak smierdzom czorne szlapy Polokow - na syr, eli na kyjza?zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Luksus dla Polakow - karton po TV na plazy.

      Skorno-weneryczny (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 13 / 9

      A syfilisa sobie do domu przywiozles?

      Czym ty tu probujesz zaimponowac? W lipcu w Hurgardzie? No chyba, ze tam wykladac musiales - kafelki w hazlach - za Ojro na godzine plus miejscowa pieknosc...rozwiń całość

      A syfilisa sobie do domu przywiozles?

      Czym ty tu probujesz zaimponowac? W lipcu w Hurgardzie? No chyba, ze tam wykladac musiales - kafelki w hazlach - za Ojro na godzine plus miejscowa pieknosc (habibus)zwiń

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      A niewyprane ZOKLE w górach...

      Judasz lod gorolskiego nasienio (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 14 / 8

      zajezdzajom kyjzom czy syrym ?????

      Czekam z niecierpliwoscia na odpowiedz fachowca od "baranich jajec"

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Syr? Wola kyjza

      fanatyk (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 21 / 9

      Tyn juzaś faflo, ta połgorolsko pierdoła

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      DZ poleca

      Wideo

      Gry On Line - Zagraj Reklama