Co potrafi giętki język Dody, czyli Dyktando 2009

Krystyna Prońko, uczestniczka Dyktanda sprzed sześciu lat, do ortografii przywiązuje wielką wagę (© Fot. TVP)

Grażyna Kuźnik

2009-11-20 05:00:32, aktualizacja: 2009-11-22 11:10:03

Polskie gwiazdeczki, znane głównie z tego, że są znane, wyrażają się publicznie tak, że włosy stają dęba. Wulgarnie, niegramatycznie, agresywnie. Takim stylem zwracają na siebie powszechną uwagę, a o to im chodzi. Jednak coś za coś. Potem dostają mejle i listy od publiczności w podobnym tonie. O języku polskich celebrytów pisze Grażyna Kuźnik

Słuchając Dody w telewizji, możemy poznać takie określenia jak turbulencje wdupne, kisiel w gaciach, sypać tekstami z dupy. O sobie ma jak najlepsze zdanie : Jak mój tata posuwał mamę, to Pan Bóg z aniołami stwierdzili, że dadzą mi talent wokalistki, Uważam, że jestem zajebista pod każdym względem, Będę leżeć z dupą na wierzchu i mam to gdzieś. O innych celebrytach wypowiada się mniej życzliwie: Z gówna rzeźby nie wyrzeźbisz, czy sławne: Hej Saleta ciągnij fleta. Doczekała się podobnej reakcji Michała Wiśniewskiego: Nigdy nie zapłacę abonamentu. Taki wasz zysk z tej Lody.
Prostacki,

niepoprawny język, bardzo często podsłuchany u idoli, wchodzi młodym ludziom w krew. Piszą byle jak nawet do swoich nauczycieli akademickich czy do szanowanych artystów.
Już w tę niedzielę, 22 listopada, w Katowicach odbędzie się narodowa klasówka z ortografii

- Jest coraz gorzej. Uczę studentów polonistyki, a więc liczę na pewien poziom. Niestety, studenci często nie znają ortografii, nie stosują się do norm językowych, nie używają na przykład znaków diakrytycznych (np. ogonków do ą i ę), bo to nawyk z pisania SMS-ów - stwierdza dr Danuta Krzyżyk, językoznawca, pracownik Katedry Dydaktyki Języka i Literatury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego. - Młodzież nie korzysta ze słowników ortograficznych, a co gorsze, nawet nie wie, jakie istnieją. O słowniku interpunkcji nie mają pojęcia. Kiedy dostaję teksty pełne błędów, zwracam je z żądaniem poprawek.

Czasem, jak w szkole, dr Krzyżyk każe studentom nauczyć się reguł ortografii, z których potem są przepytywani. Nie pomagają skargi, że mają dysortografię.
- To raczej skutek nadużywania komputerów, gdzie mało kto dba o poprawność zdań, oraz bezmyślnego naśladowania osób publicznych - twierdzi dr Danuta Krzyżyk. - A przecież zdarza się, że język tzw. celebrytów woła o pomstę do nieba.

Adorator bez szans
Granica między wypowiedzią do przyjęcia w konwencji show, a taką, która budzi niesmak, jest bardzo cienka.

- Mogę zrozumieć, że otoczenie amerykańskiego trębacza Milesa Davisa, wybitnego muzyka jazzowego, o którym właśnie czytam, mogło mówić niecenzuralnym językiem. Było to naturalnie związane ze środowiskiem, w jakim rodził się jazz. Ale kiedy w kraju słyszę ludzi, którzy twierdzą, że wychowali się w zwykłych domach, a mówią rynsztokiem, to mnie bulwersuje. Jest sztuczne i szkodliwe dla młodych, którzy ich naśladują - podkreśla Paweł Golec.

Sam wspomina, że w szkole przykładali się z bratem głównie do nauki muzyki; z językiem polskim, zwłaszcza z ortografią, było gorzej. Przyswojenie jej wymagało ciężkiej pracy.

- Nie wyobrażam

sobie jednak, że ktoś macha ręką na ortografię i przestaje się jej uczyć, bo jest za trudna. Musimy kontrolować niepewną pisownię w słownikach. To należy do kanonu dobrego wychowania, tak samo jak zasady grzeczności, higieny, kultury osobistej, zachowania się przy stole. Kiedyś uczono tych reguł tylko arystokrację, dzisiaj wszyscy powinni je znać - dodaje Paweł Golec.
Nieortograficznie napisany list, nawet z wyrazami uwielbienia, potrafi skutecznie zniechęcić jego adresata do autora. Dowodzi, że piszącemu nie chciało się sprawdzić, czy nie popełnia błędu, nie ma zwyczaju czytania książek. I w szkole pewnie nie najlepiej mu szło, a z takiego adoratora nikt się nie cieszy.

- Dostałam w swoim życiu sporo listów od wielbicieli - przyznaje z uśmiechem Ilona Felicjańska, była modelka i wicemiss Polonia, założycielka Fundacji Niezapominajka. - Jeśli ktoś pisał nieortograficznie, po prostu mu nie odpowiadałam. Co prawda, nie odsyłałam takiego listu z podkreślonymi na czerwono błędami, ale autor nie mógł liczyć na odpowiedź.

Nadal otrzymuje bogatą korespondencję. Potrafi od razu rozpoznać, czy komuś naprawdę zależy na adresatce. Wtedy list jest bezbłędny.

- Ortografii nie nauczymy się bez wysiłku. Zwłaszcza, że komputer źle na nią wpływa, bo tracimy pamięć ręki. Ucząc się pisowni jakiegoś słowa, piszemy go potem odruchowo. Na klawiaturze tylko stukamy w klawisze, w dodatku są programy, które poprawiają nam błędy. Kiedy takiego programu nie ma albo trzeba coś napisać odręcznie, bywa naprawdę źle - zauważa Ilona Felicjańska.

Jako matka obawia się też tego, co do jej dzieci spływa z telewizji czy internetu.
- Opinie wygłaszane w telewizji są czasem wulgarne i głupie. Nie wiem, jak reagować, gdy ktoś głośno się chwali, że ćpa, pije, stosuje przemoc. Dzisiaj rodzice muszą bardzo uważać na to, jak piszą i mówią ich dzieci. Dostęp do tego, co szkodliwe, jest łatwiejszy niż kiedykolwiek - ostrzega Ilona Felicjańska.
Ograniczone zaufanie

Wciąż powstają nowe rankingi najgłupszych wypowiedzi celebrytów, więc jest z czego czerpać. Wynika z nich, że wcale nie trzeba dużo wiedzieć, żeby być sławnym i bogatym. Ale taka sztuka, trzeba zaznaczyć, udaje się tylko nielicznym. Poza tym fama o głupocie leci daleko i psuje wizerunek idola. Już na całym świecie wiadomo, że amerykańska aktorka Jessica Simpson zastanawiała się publicznie, czy tuńczyk to odmiana kurczaka, bokser Alan Minter twierdził, że w tym sporcie zdarzają się zgony, ale niezbyt poważne, Britney Spears natomiast jest za karą śmierci, bo przestępca powinien mieć nauczkę na przyszłość.