[POWSTANIA ŚLĄSKIE] POW kontra freikorpsy. Krwawy bój o...

    [POWSTANIA ŚLĄSKIE] POW kontra freikorpsy. Krwawy bój o Górny Śląsk

    Dariusz Nawrot (Profesor Uniwersytetu Śląskiego, Kierownik Zakładu Historii Nowożytnej XIX w.)

    Polska

    Aktualizacja:

    Polska

    III powstanie śląskie - powstańczy ciężki karabin maszynowy Maxim wz. 1908 na podstawie saneczkowej w akcji nad Odrą.
    1/6
    przejdź do galerii

    III powstanie śląskie - powstańczy ciężki karabin maszynowy Maxim wz. 1908 na podstawie saneczkowej w akcji nad Odrą. ©NAC

    W 1922 r. Polska odzyskała częściowo Górny Śląsk, który utraciła kilkaset lat wcześniej. Było to możliwe dzięki determinacji śląskich patriotów, a także sprytnej grze Warszawy. Oto jak wyglądała ta "rekonkwista".
    Górny Śląsk wszedł w skład Królestwa Prus w wyniku wojen śląskich z Austrią, zakończonych pokojem w 1763 r. Jednak mało kto pamięta, że także dzisiejsze Zagłębie Dąbrowskie w wyniku III rozbioru Rzeczypospolitej w 1795 r. znalazło się w granicach państwa pruskiego i włączone zostało do Śląska. Nowy nabytek Prus nazwano Nowym Śląskiem, a rządy pruskie na obszarze zachodniej Małopolski oznaczały początek industrializacji tego regionu.
    Przynależność Nowego i Górnego Śląska do państwa Fryderyka Wilhelma III przerwało wkroczenie na ziemie zaboru pruskiego zwycięskich wojsk Napoleona w 1806 r. Nowoślązacy, tak jak Wielkopolanie - chwycili za broń, rozpoczynając walkę o wolną Polskę. Wprawdzie w pamięci Górnoślązaków z obszarów przygranicznych zachowało się głównie wspomnienie polskich rekwizycji na potrzeby tworzonych oddziałów polskiego wojska, ale w jego szeregach znaleźli się także nieliczni Ślązacy. Jak pisał polski oficer: „Patrolując na Śląsku przed dwoma tygodniami aż po samo Koźle, znalazłem zaufanie obywateli niektórych, a pospólstwo radosnymi okrzykami witało [nas] jako wybawców”. Wtedy też pojawił się pierwszy pomysł wywołania polskiej insurekcji na Górnym Śląsku, co jednak odrzucił w Warszawie książę Józef Poniatowski. Ostatecznie Nowy Śląsk wszedł w skład Księstwa Warszawskiego, a potem Królestwa Polskiego, stając się jednym z centrów uprzemysłowienia ziem polskich, nazwanym Zagłębiem Dąbrowskim. Natomiast Górny Śląsk pozostał w granicach Królestwa Prus.

    CZYTAJ TAKŻE: "Szukał scyzorykiem polskiego serca". Zbrodnie Freikorps Ebbinghaus na powstańcach śląskich

    Wystrzały ponownie zakłóciły spokój na pograniczu śląsko-zagłębiowskim, kiedy w 1831 r. Polacy stanęli do walki z Rosją w obronie autonomii Królestwa Polskiego. W chwili klęski powstania listopadowego, przez Przemszę i Brynicę przedzierały się grupy polskich oficerów i żołnierzy, ścigane przez rosyjską kawalerię i kozaków w marszu na zachód. Górnośląskie domy stały się wtedy schronieniem dla Polaków rannych w nadgranicznych potyczkach. Kolejny zryw powstańczy w 1863 r. i zdobycie dworca kolei warszawsko-wiedeńskiej w Sosnowcu przez dowodzącego oddziałami polskimi Apolinarego Kurowskiego, przyniosło wyzwolenie od Rosjan tzw. trójkąta granicznego. Ślązacy mogli wówczas obserwować przerażenie pruskich urzędników uciekających w popłochu z Katowic, w obawie przed wybuchem polskiego powstania także na Górnym Śląsku. Do insurekcji wprawdzie nie doszło, ale Górnoślązacy zasilili szeregi polskich powstańców, jak hutnicy z Szopienic, czy Jan Habryka z Brzęczkowic, walczący później także w powstaniach śląskich. Z zainteresowaniem obserwowano na Górnym Śląsku przebieg rewolucji 1905 r. w Zagłębiu, która była nie tylko walką o prawa robotników, ale zrywem mającym przywrócić autonomię Królestwa Polskiego. W chwili wybuchu pierwszej wojny światowej, uwagę przyciągnęły plany wywołania powstania w Zagłębiu przez Józefa Piłsudskiego. Rekrutacja do Legionów przyniosła tu 2500 ochotników, a w szeregi tej formacji trafili nielegalnie także nieliczni Górnoślązacy, wśród nich Roman Jan Koźlik z Dąbrówki Małej, w trzecim powstaniu - dowódca tarnogórskiego batalionu szturmowego.



    Przyczyny powstań śląskich
    W kontekście przedstawionych faktów nie dziwi, że kiedy w chwili klęski Cesarstwa Niemieckiego w I wojnie światowej, w listopadzie 1918 r., okupowane dotąd przez wojska niemieckie i austro-węgierskie Zagłębie Dąbrowskie stanęło w pierwszym szeregu ziem polskich odbudowujących wolną ojczyznę, przykład ten podziałał także na mieszkańców Górnego Śląska. 10 listopada na wiecu w Bytomiu w Domu Polskim „Ul” ogłoszono rezolucję na rzecz niepodległości Polski, w skład której wejść miał Śląsk. Działalność rozpoczęły zawieszone na początku wojny lub nowo utworzone polskie organizacje. Wznowiło działalność krzewiące polskość Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. Zaczynem do tych kroków była październikowa mowa Wojciecha Korfantego na forum Reichstagu, w której zażądał on włączenia Górnego Śląska do powstającego państwa polskiego.

    CZYTAJ TAKŻE: Cena patriotyzmu. Tragiczne losy rodziny Gürtlerów

    Ślązacy biorąc przykład z Wielkopolan, którzy powołali Naczelną Radę Ludową (NRL), w Bytomiu utworzyli Podkomisariat NRL, na czele z Kazimierzem Czaplą i Konstantym Wolnym. Bardzo szybko polskie działania spotkały się z odpowiedzią władz niemieckich. Zarządzeniem prezydenta Rejencji Opolskiej uznano działalność propolską za zdradę stanu. Na Śląsk skierowano 117 dywizję piechoty, którą przeformowano na grenzschutz (mający nie tylko pilnować granicy z Polską, ale także pacyfikować nastroje antyniemieckie). 13 stycznia 1919 r. ogłoszono stan oblężenia na Górnym Śląsku. Zabroniono polskich manifestacji. Rozpoczęły się pierwsze rewizje i aresztowania. W maju 1919 r. nasiliły się demonstracje organizowane przez wszystkie strony konfliktu. Mimo zakazów, udało się wyprowadzić na ulicę 200-tysięczną polską manifestację. W odpowiedzi nasiliły się aresztowania polskich działaczy, których część schroniła się wówczas przed represjami w Zagłębiu. Z kolei górnośląscy przedsiębiorcy zaczęli finansować tworzenie Freikorpsów mających walczyć o zachowanie Śląska dla Niemiec.
    1 3 »

    Czytaj także

      Komentarze (2)

      Dodajesz komentarz jako: Gość

      Dodając komentarz, akceptujesz regulamin forum

      Liczba znaków do wpisania:

      zaloguj się

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Cześć i Chwała Bohaterom

      Kresowiak (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 1

      https://youtu.be/gMNgQynmhoo

      Autor komentarza nie dodał zdjęcia
      Polska nie utraciła Śląska...

      zak1953 (gość)

      Zgłoś naruszenie treści / 4

      bowiem w czasie, gdy Piastowie śląscy podjęli decyzję o uznaniu królów czeskich za zwierzchników, państwo polskie jeszcze było na etapie kształtowania się. Nie wejście w struktury tworzącego się...rozwiń całość

      bowiem w czasie, gdy Piastowie śląscy podjęli decyzję o uznaniu królów czeskich za zwierzchników, państwo polskie jeszcze było na etapie kształtowania się. Nie wejście w struktury tworzącego się państwa polskiego było suwerenną decyzją książąt śląskich, którzy uważali się nie tylko za władców ale i właścicieli swych ziem. O czym świadczy np. fakt późniejszego sprzedania księstwa oświęcimskiego w ręce nowego właściciela z Polski i automatycznej zmiany suwerena z Habsburgów na króla polskiego. zwiń

      Najnowsze wiadomości

      Zobacz więcej

      Najczęściej czytane

      DZ poleca

      Wideo

      Gry On Line - Zagraj Reklama